 Badania naukowe nad regionem Arktyki przez wiele lat prowadzone były w Polsce głównie przez przedstawicieli nauk o ziemi, jednak ostatnio do "eksploracji" Dalekiej Północy dołączyli również polscy politolodzy. Ponad 30 referentów reprezentujących blisko 20 ośrodków naukowych z całej Polski spotkało się 27.10.2010 roku na Wydziale Politologii UMCS podczas pierwszej politologicznej konferencji naukowej poświęconej Arktyce pt. "Współpraca i rywalizacja międzynarodowa w regionie Arktyki na początku XXI wieku". Spotkanie to zostało zorganizowane przez Zakład Stosunków Międzynarodowych Wydziału Politologii UMCS przy współpracy ze Stowarzyszeniem Młodych Badaczy Polarnych na Progu Kariery w Polsce. Jednym z patronów medialnych tego wydarzenia był magazyn skandynawski "Zew Północy".
Następstwa zmian klimatycznych coraz wyraźniej dostrzegane wokół bieguna północnego przyczyniły się na przestrzeni ostatnich kilku lat do wzrostu zainteresowania wielu państw oraz organizacji międzynarodowych tym obszarem. Związane są z nim zarówno nadzieje m.in. na eksploatację niedostępnych dotąd złóż surowców mineralnych (przede wszystkim ropy i gazu) oraz na "nowe" szlaki żeglugowe przebiegające powyżej koła podbiegunowego, ale również obawy dotyczące perspektyw jego dalszego pokojowego rozwoju i zakresu prowadzonej w jego obrębie współpracy międzynarodowej. Dlatego celem konferencji stała prezentacja oraz dyskusja wyników badań poświęconych szeroko definiowanym procesom politycznym dotyczącym tej nowej, dynamicznej sytuacji międzynarodowej w regionie Arktyki.
Na wagę podjętej dyskusji zwrócił uwagę Podsekretarz Stanu MSZ M. Szpunar, który w liście skierowanym do uczestników podkreślił konieczność rozwoju polskich badań polarnych w zakresie nauk społecznych oraz wskazał przy tej okazji na priorytety Polski w odniesieniu do regionu arktycznego. Istotnym rozwinięciem i merytorycznym uzupełnieniem tez zawartych w liście było wystąpienie Ambasadora J. T. Wolskiego, przedstawiciela Polski na forum Rady Arktycznej (byłego Ambasadora RP w Danii), który w swoim przemówieniu wymienił obecne działania podejmowane przez polską dyplomację wobec Rady Arktycznej. Ambasador Wolski wyraził przy tym opinię, iż skuteczna dyplomacja nie może obejść się bez wsparcia ze strony zaplecza ekspercko-naukowego, zaś inaugurowaną konferencję wypada uznać za ważny krok w tym kierunku. O wyjątkowości, a zarazem interdyscyplinarności odbytego spotkania świadczyło także aktywne uczestnictwo w nim ze strony przedstawicieli Komitetu Badań Polarnych PAN - przewodniczącego Komitetu Prof. J. Jani oraz sekretarza naukowego Komitetu Prof. P. Głowackiego, pełniącego funkcję polskiego przedstawiciela w Svalbard Science Forum. W obradach wzięli także lubelscy polarnicy, którzy w połowie lat 80-tych XX wieku inaugurowali letnie wyprawy badaczy UMCS na Spitzbergen, m.in. Prof. M. Harasimiuk.
W pierwszej, plenarnej części konferencji, prowadzonej przez Prof. M. Pietrasia, obok wystąpień gości honorowych wygłoszone zostały trzy referaty, które budząc żywe zainteresowanie wśród uczestników stały się "katalizatorami" dalszych dyskusji. Poświęcone one były: geopolitycznej analizie znaczenia regionu Arktyki, kwestii (nie)bezpieczeństwa militarnego w regionie arktycznym oraz środkom opisu sytuacji politycznej w Arktyce w polskiej prasie w ostatnich latach.
W dalszej części konferencji odbyło się pięć paneli wyodrębnionych przez organizatorów według kryterium problemowego. Pierwszy z nich, pod przewodnictwem Prof. L. Łukaszuka poświęcony został prawno-międzynarodowym aspektom sytuacji politycznej w regionie arktycznym, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii delimitacji obszarów morskich oraz szelfu kontynentalnego, a także wykorzystania morskich obszarów arktycznych dla celów żeglugowych. Celem drugiego panelu, prowadzonego przez Prof. K. Kubiaka, była natomiast próba określenia charakteru "arktycznej rozgrywki", jak też w miarę możliwości kompleksowego rozważenia polityk państw arktycznych, m.in. USA, Kanady czy Danii. W ramach kolejnego panelu, pod opieką Prof. P. Głowackiego, referenci podjęli się zadania scharakteryzowania aktualnych wyzwań społecznych i ekologicznych, w obliczu których znajduje się Arktyka. Ogólne tło rozwoju społeczno-gospodarczego Dalekiej Północy, szczególnie w jej europejskiej części, przedstawił Prof. R. M. Czarny (były Ambasador RP w Szwecji oraz w Norwegii i Islandii). Rozważane były również zagadnienia dotyczące aktywności oraz aspiracji arktycznych ludów rdzennych oraz kwestie międzynarodowej współpracy na rzecz ochrony środowiska arktycznego w kontekście zmian klimatycznych. Uzupełnieniem rozważań podjętych w ramach panelu pierwszego stał się panel czwarty, pod przewodnictwem Prof. A. Makowskiego, poświęcony nowym uczestnikom współpracy i rywalizacji międzynarodowej w regionie Arktyki: Japonii, Korei Płd., ChRL oraz UE, a także prezentacji szwedzkiej i holenderskiej aktywności w odniesieniu do Arktyki. Ostatni z paneli zrealizowanych podczas opisywanej konferencji poświęcony został aktywności organizacji międzynarodowych oraz formom współpracy transgranicznej w Arktyce. Tą częścią obrad kierował Prof. R. M. Czarny, zaś w jej trakcie zaprezentowane zostały wyniki badań poświęconych strukturom tzw. "nowego regionalizmu" w Europie Północnej, aktywności Rady Arktycznej i Rady Nordyckiej, a także formom i zagrożeniom współpracy między Zachodem a Rosją na Dalekiej Północy, m.in. w rejonie Morza Barentsa.
Całość obrad konferencji została zakończona podsumowaniem przez przewodniczących poszczególnych paneli oraz dość długą i ciekawą dyskusją. W jej ramach, obok pytań bezpośrednio nawiązujących do wygłoszonych referatów, dużo miejsca poświęcono kwestii wykorzystania powstałego efektu synergii dla rozwoju w naszym kraju społecznych badań polarnych oraz dla wsparcia polskiej polityki arktycznej ze strony badaczy. Wyrażony w toku dyskusji postulat organizowania tego typu konferencji w przyszłości przez inne ośrodki akademickie spotkał się z aprobatą większości uczestników.
Tekst i zdjęcie: Michał Łuszczuk
Więcej: www.zsm.politologia.pl
|
