 9 czerwca Wyspy Alandzkie obchodzą Dzień Autonomii (Självstyrelsedagen), upamiętniający pierwsze posiedzenie tamtejszego parlamentu w 1922 roku.
Choć złożony z ponad 6 700 wysp i szkierów archipelag z 30 tys. mieszkańców pozostaje pod zwierzchnictwem Finlandii, posiada status szerokiej autonomii terytorialnej. Warto dodać, że w jej ustanowieniu istotną rolę odegrała Polska.
Korzenie alandzkiej autonomii sięgają tzw. kryzysu alandzkiego – sporu terytorialnego między Finlandią a Szwecją. Ponad 90% mieszkańców wysp stanowili i nadal stanowi ludność szwedzkojęzyczna, co stało się fundamentem ich odrębności kulturowej. Konflikt rozstrzygnęła Liga Narodów, która 24 czerwca 1921 roku przyznała archipelag Finlandii, nakazując jednocześnie zagwarantowanie lokalnej ludności szerokich praw oraz utrzymanie demilitaryzacji regionu.
20 października 1921 roku w Genewie podpisano Układ o Statusie Wysp Alandzkich. Wśród dziesięciu państw-sygnatariuszy i pierwszych gwarantów nowego ładu znalazła się Polska, która zaledwie trzy lata wcześniej odzyskała niepodległość. Udział w tym porozumieniu był dla odradzającego się państwa polskiego ważnym sygnałem aktywnego uczestnictwa w budowaniu pokojowego porządku w powojennej Europie. Obok Polski traktat podpisały m.in. Szwecja, Finlandia, Francja, Wielka Brytania i Niemcy.
Status prawny Wysp Alandzkich daje władzom w Mariehamn unikatowe uprawnienia. Archipelag posiada własny, 30-osobowy parlament (Lagting) oraz rząd (Landskapsregering) na czele z premierem, które samodzielnie zarządzają sprawami lokalnymi. Jedynym językiem urzędowym na wyspach jest szwedzki. Wprawdzie wraz z Finlandią Alandy wchodzą w skład Unii Europejskiej, ale nie unia podatkowa (VAT), dzięki czemu na promach pływających na Wyspy Alandzkie odbywa się handel wolnocłowy, co jest jednym z kluczowych źródeł dochodów armatorów. Alandy posiadają jednego stałego przedstawiciela w parlamencie Finlandii oraz delegata w Radzie Nordyckiej. Emitują także własne znaczki. Walutą jest euro. Obywatele stale zamieszkujący wyspy są zwolnieni z obowiązku służby w fińskiej armii.
Na całym obszarze Alandów obowiązuje całkowity zakaz prowadzenia manewrów wojskowych oraz przelotów maszyn bojowych. Za obronę zdemilitaryzowanego terytorium odpowiada Finlandia.
Dzień Autonomii jest na wyspach świętem oficjalnym, podczas którego powszechnie eksponuje się lokalne symbole narodowe. Obchodom towarzyszą koncerty, festyny oraz darmowy wstęp do muzeów.
|
